Makale
KRİZLERDE PARASIZ PARA ÜRETME SANATI
Krizler, paranın kendisinin olmaması ya da değerinin olmamasından kaynaklanır. Ekonomide para örtü gibi dolaşır. Geçtiği yerleri imar eder. Bir malın üretilebilmesi, bir hizmetin meydana gelebilmesi için para mutlaka o işlemin içinde olmalıdır. Parasal ekonomik krizleri de basitçe, parasızlıktan üretim ve tüketim yapılamaması yani paranın çok değersiz hale gelip mal üretecek gücünün olmaması, üretilmiş bulunan malı alacak gücünün bulunmaması şeklinde basitçe tanımlayabiliriz. Krizlerde, var olan para piyasadan çekilir ve genellikle malın ve hizmetin üretiminde kriz kârı dediğimiz fahiş kâr varsa ekonomiye girer. Paranın ekonomiden çekilmesi üretimi aksatır üretimin aksaması istihdamı düşürür. Aslında krizleri büyüten, panik ortamında birbirini tetikleyen bir dizi ekonomik faaliyetlerdir. Para sahibi krizde yüksek faiz ister. Banka para sahibine yüksek faiz verebilmek için kredi faizini artırır. Faiz yükselmesi üretim maliyetlerini artırır. Artan maliyetler istihdamı ve üretimi düşürür. Bu günkü ekonomimizde de benzer sorunlar yaşanıyor. Para krizlerinde ekonomiyi yönetenler, yüksek faiz yatırımların önünü kesiyor diye faizlerin yüksekliğinden şikâyetçi olurlar, ancak düşürecek tedbirler in maliyetine de girilmek istenmez. Çünkü piyasaya para sürebilmek için ya para basacaksınız ya da borç alacaksınız. Birinin direkt enflasyonist, diğerinin de faiz yolu ile yine enflasyonist baskısı olacaktır. Mesele, borçlanmadan karşılıksız para basmadan diğer mali politika enstrümanlarına başvurmadan piyasaya para sürmektir. Ya da piyasaları, para sürmeden para varmış gibi aldatarak finanse etmektir. BANKALAR ÜZERİNDEN PARA ÜRETMEK Piyasalar genellikle ve özellikle bankalar üzerinden fonlanırlar. Bankalar da piyasaları kredilendirebilmek için bilançolarındaki aktif getirilerini pasiflerlere yaptığı ödemelerin üzerinde tutma gayreti içinde olurlar. Krizlerde aktifler, özellikle nakit banka için çok daha değer kazanmaktadır. Aktifleri güçlü olmayan bankalar krizlerde kredi riskine girmek istemezler. Firmalar kredi sorunu yaşarlar ve bu sorun piyasalara durgunluk olarak yansır. İşte kriz ortamlarında bankalara, ilk bakışta bankaların sadece nazım hesaplarını ilgilendiren bankanın mali tablosuna etki etmeyen sağlıklı kullandırıldığında banka ödemeler dengesi üzerinde hiçbir baskı yapmayan yeni bir fonlama yönteminden bahsedeceğiz. ÇEK KREDİSİ Firmalar bankalardan aldıkları çekleri kullanarak ya da senet düzenleyerek vadeli finansman oluşturmaktadır . Fakat 2017 yılını düşündüğümüzde 13 milyar TL üzerindeki çeklerin karşılıksız çıktığını bunun yanında 12,6 milyar TL senetlerin de protesto olduğunu düşünürsek bu rakamın mal karşılığının da vergi kayıpları ile ekonomimize kaybettirdiği değer yaklaşık 30 milyar TL’lere vardığını hesap edersek cari açığımızın kapatılamadığı bir dönemde ekonomiye döviz bazında 8 milyar doların üzerinde bir olumsuz etki yapmaktadır. A-ÇEK KREDİSİ BİREYE, BANKAYA VE ÜLKE EKONOMİSİNE FAYDASI Yurt içi mal ve hizmet akışının devamı için bankaların sağladığı bu tür kredi ,küresel fonların etkisinde olmayacaktır hatta KOBİ’lerin ellerindeki çekleri daha yüksek oranlardan kırmaya çalışan küresel fonlar ve yurt içi tefecileri bile piyasayı fonlayacaktır. Yani aslında kayıt dışı nakdi kayıt içine alacak bir sitemdir anlatacağımız. Hükümetlerin sıkı para politikası uygulamaları çerçevesinde aldıkları önlemlerden de etkilenmeyecektir şöyle ki ; Nakdi kullanırken bankaların bir hesabı daha vardır bankaların Merkez Bankası nezdinde tuttukları karşılıklar. Bunları kullanmak için bankalar faiz vermeye bile razıdırlar. Halbuki bu olay bankaların elindeki mevduatı pahalılaştırmakta ve dolayısıyla kullandırılan kredilerin maliyetlerini de etkilemektedir. Nakit kredi yolu piyasaları kredilendirmek hem pahalı nakit borçlanmayı , borçlanma oranını artırmakta hem de enflasyonu etkilemektedir. Piyasadaki nakdin azalması durumunda üretimde bulunabilmek için ihtiyaç olan nakit olmayınca firmaların kullandıkları enstrüman genellikle çek olmaktadır. Ancak ekonomik ve ahlaki sebeplerle karşılıksız çeklerin oluşması bu çeşit kaydi para arzını ülkemizde sağlıklı geliştirmemektedir. Zaman zaman gerek ticaretle uğraşan kişiler gerek diğer üçüncü şahısların güvenebileceği vadeli tek yapraklı çeklere ihtiyaç duyulmaktadır. İşte bizim önerimiz piyasaların bu ihtiyaçlarında bankalar devreye sokularak bloke çek benzeri fakat bloke çekten farkı çekin karşılığının herhangi bir mevduat hesabında bulunmadığı bankalarca kredi tahsisi yapılacak müşterilere ileri tarihli ödemeleri için bankaların keşidecisi olduğu tek yapraklı ya da çok yapraklı bedelleri yazılmış çekleri vadenin uzunluğuna göre komisyon karşılığı vermektir. İlave faydalarını özetlersek ; -Birey/tacir ‘e ileriki bir tarihte gerekli olan bir ödeme için ödeme taahhüdünde bulunularak kredisi hazırlanmış oluyor ve müşteri zaman için faiz ödeme durumunda kalmıyor. Nakdini başka yerde kullanabiliyor ya da tasarruf edebiliyor. -Müşterinin çekle ödeme yapacağı üçüncü şahıs/firma, aldığı çekin ödemesinden emin olduğu için ayrıca istihbarat yapıp zaman kaybetmemektedir. Çek karşılığı mal transferleri de korkusuzca ve daha hızlı yapılacaktır. Kayıt dışına mal kaçırılmasına meydan verilmemiş olacaktır. -Merkez Bankasının karşılık oranlarından etkilenmeyecek bir kredi türü olacaktır. Bankalar kredilendirmede daha rahat hareket edebileceklerdir. -Faize karşı olan ve faizsiz finans kurumlarına mahkum olan kredi müşterilerine de hitap ederek kredi müşteri potansiyeli daha geniş yelpazede oluşmasına sebep olacaktır. Faizci ya da faizden rahatsız iki kesime de hitap edecek bir kredilendirme sistemidir. -Bankalar gelecekteki bir ödeme için komisyon geliri sağlamış olacaklar. -Kredi maliyeti düşmüş olacak. **-**Yaratılan kaydi para güvenilir olacağından ekonomide karşılıksız çekle oluşan yanlış kişilere sermaye aktarması olmayacaktır. Bir nebze kara paranın önüne geçecektir. -Kredilendirme oranları düşürülerek enflasyonu düşürücü etkisi olacaktır. B-KREDİNİN İŞLEYİŞİ VE ÇEŞİTLERİ 1-Kredinin işleyişi: Müşteri belirli bir tarihteki ödemesi için bankadan tek veya birkaç ödeme tarihli çek/çekler talep edecektir. Banka müşterinin kredibilitesine bakarak uygunsa genel kredi sözleşmesini hazırlayacaktır. Örneğin , müşteri 90 günlük 2.000.-TL lik çek ve de 120 günlük 2.000.-TL çek talebinde bulundu. Banka müşterinin 90 günlük çek talebine (bankaca belirlenecek ya da yasa koyucu /bddk tarafından belirlenecek bir oranda komisyon alacaktır. Günümüz örneği en fazla yıllık %4 komisyon) bizim örneğimizde birinci çek için 2000 x 90 x 4 Komisyon=------------------------------- = 20 TL 360 x 100 İkinci çek için, 2000 x 120 x 4 Komisyon=------------------------------- = 26,66 TL 360 x 100 Komisyon alacaktır. Çekin müşteri tarafından bankaya ödenmesi ise çekin ödeme tarihinin bir gün öncesi olacaktır. Banka ya da kural koyucu kamu kurumunun belirleyeceği, örneğin 7 gün veya 15 gün içinde çek ödenmezse kredi temerrüte düşecektir. Belirtilen günlerde ödeme yapılması durumunda banka çeki ödediği tarih ile müşteriden yapılacak tahsilat tarihleri arasında en yüksek nakdi faiz oranı üzerinden faiz talep edecektir. Temerrütten sonraki tahsilatta temerrüt faizi talep edilecektir. 2-Kredinin Çeşitleri a-Mikro çek kredileri: Müşterilerin bir defalık ya da birkaç defalık küçük miktardaki taleplerinde kullandırılacaktır. b-Makro büyüklükteki düzensiz tarihli çek kredileri: Büyük montanlı çalışan müşterilerin yaptırdıkları işlerle ilgili ödemeleri için talep edeceği gerekirse ayrı ayrı miktarlarda gerekirse teminat mektubu yerine de kullanabileceği uzun vadeli talepleri için de kullandırılabilecektir. Bu kredi tipinin zamanla bilhassa özel sektör ihalelerinde talep edilerek teminat mektubuna ikame bir kredi çeşidi olacağını tahmin ediyorum. c-Düzenli taksitli çek kredileri: Taksitli bireysel krediler şeklinde de kulandırılabilir. Örneğin 12 taksit 5.000.-TL çek kredisi kullanmak isteyen müşteri eğer ihtiyaç kredisi kullansa idi ödeyeceği vergi ve taksitler aşağıdaki gibi olacaktı
Taksit Tutarı
473,61
Geri Ödenecek Toplam Tutar
5.683,32
Faiz Oranı(%)
Aylık % 1,69/Yıllık % 20,28
Ödeme Planı
Tarih
Taksit
Anapara
Faiz
KKDF
BSMV
Kalan Anapara
1
16.04.2018
473,61
372,21
84,50
12,68
04,23
4.627,8
2
16.05.2018
473,61
379,76
78,21
11,73
03,91
4.248,03
3
16.06.2018
473,61
387,46
71,79
10,77
03,59
3.860,57
4
16.07.2018
473,61
395,32
65,24
09,79
03,26
3.465,25
5
16.08.2018
473,61
403,34
58,56
08,78
02,93
3.061,91
6
16.09.2018
473,61
411,52
51,75
07,76
02,59
2.650,40
7
16.10.2018
473,61
419,86
44,79
06,72
02,24
2.230,54
8
16.11.2018
473,61
428,38
37,70
05,65
01,88
1.802,16
9
16.12.2018
473,61
437,06
30,46
04,57
01,52
1.365,10
10
16.01.2019
473,61
445,93
23,07
03,46
01,15
919,17
11
16.02.2019
473,61
454,97
15,53
02,33
00,78
464,20
12
16.03.2019
473,61
464,20
07,84
01,18
00,39
00,00
Toplam
5.683,32
5.000,00
569,45
85,42
28,47
Çek kredisi kullanması durumunda ise faiz oranı devre dışı kalacak gayri nakdi kredi oranları devreye girecek ki ülkemizde azami yıllık %4 civarındadır. Bu oranı bireysel krediye uyarladığımızda ödemeler aşağıdaki şekilde olacaktır.Bu durumda müşteri hem daha düşük taksit ödeyecek hem de kkdf ödemesinde bulunmayacaktır. Kredinin kullanım şekli; Müşterinin kredi talebi üzerine 12 adet çeki kredi tahsisinden sonra müşteriye teslim edecektir. Müşteri bu çekleri kendi işlemlerinde ciro edip kullanacak ve ödemesini yukarıda B-Kredinin işleyişi ve çeşitleri I-Kredinin işleyişi bahsinde anlattığımız şekilde yapacaktır. Müşteri kullanmayacağı çeki eline nakit almadığından gereksiz hale gelince bankaya iade edebilecektir.
Geri Ödenecek Toplam Tutar
5.113,77
Komisyon [Adat ile hesaplanmış]
Yıllık % 4
Ödeme Planı
Tarih
Toplam ödeme
Düzenlenen Çek
Komisyon
KKDF
BSMV
Kalan ödeme
1
16.04.2018
418,12
416,66
1,39
0
00,07
4.583,34
2
16.05.2018
419,58
416,66
2,78
0
00,14
4.166,68
3
16.06.2018
421,04
416,66
4,17
0
00,21
3.750,02
4
16.07.2018
422,50
416,66
5,56
0
00,28
3.333,36
5
16.08.2018
423,96
416,67
6,94
0
00,35
2.916,69
6
16.09.2018
425,42
416,67
8,33
0
00,42
2.500,02
7
16.10.2018
426,88
416,67
9,72
0
00,49
2.083,35
8
16.11.2018
428,34
416,67
11,11
0
00,56
1.666,68
9
16.12.2018
429,80
416,67
12,50
0
00,63
1.250,01
10
16.01.2019
431,25
416,67
13,89
0
00,69
833,34
11
16.02.2019
432,71
416,67
15,28
0
00,76
416,67
12
16.03.2019
434,17
416,67
16,67
0
00,83
00,00
Toplam
5.113,77
5.000,00
108,34
0
5,43
Burada komisyon oranları ve vadeler afaki verilmiştir. Komisyon oranları piyasa düzenleyici kurumlar tarafından belirlenecektir. Komisyon oranları ile ülkemiz firmalarının sırtındaki faiz yükü kalkmış olacaktır. Mustafa Çebi Bankacı & Finans Uzmanı
